Geneza

Dzieje rodziny Niszczów są nierozerwalnie splecione z szerszą historią szlachty mazowieckiej oraz rodu herbowego Ślepowron. Wyłoniwszy się jako odrębna linia w okresie wczesnonowożytnym, rodzina ta zyskała na znaczeniu na Podlasiu i Mazowszu. W źródłach historycznych odnotowani są jako jeden z rodów szlacheckich, które posiadały na własność prywatne miasto Węgrów, dzieląc ten przywilej z tak znaczącymi rodami magnackimi jak Kiszkowie, Radziwiłłowie, czy Krasińscy.

Mit założycielski rodu zakorzeniony jest w tradycji sarmackiej Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w której szlachta wywodziła swoje pochodzenie od starożytnych plemion wojowników z Rzymu i Sarmacji. Linia Niszczów przypisuje sobie pochodzenie od rzymskiego trybuna Marka Waleriusza Korwusa. Zgodnie z rodową legendą, Waleriusz przyjął wyzwanie na pojedynek rzucone przez galijskiego olbrzyma. Podczas starcia z niebios zstąpił kruk, siadając na hełmie Waleriusza i odwracając uwagę przeciwnika dziobaniem go w oczy, co zapewniło Rzymianinowi zwycięstwo.

W epoce renesansu ta antyczna legenda została przyjęta przez rodzinę Niszczów w celu legitymizacji ich pozycji społecznej. Powołując się na ten starożytny rodowód, dystansowali się od skartabellatu, kreując wizerunek swojego rodu nie jako nobilitowanych mieszczan, lecz jako spadkobierców rycerskich cnót antyku. Wizerunek ten był dodatkowo wzmacniany przez udział rodziny w lokalnych sejmikach oraz ich mecenat nad Bazyliką Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Węgrowie.